de Cité de Hemptinne als statement

Sociaal-culturele en economische context

De industriële revolutie die aan het begin van de 19de eeuw volop op gang komt in Gent, brengt met zich mee dat massa’s arbeiders naar de Gentse fabrieken worden gezogen. De fabrieken zijn in het centrum van de stad gevestigd. Dat heeft o.m. te maken met het ruime aanbod van goedkope grote gebouwen die door Napoleon waren geconfisqueerd en met het stedelijke octrooirecht (poortgeld op in- en uitvoer) dat in die tijd geldt. In Gent zijn de fabrieken vooral textielfabrieken.

Hoewel de arbeidersmassa in de stad gedurende de hele 19de eeuw geweldig aanzwelt, vindt de stad het ter zake niet nodig om een huisvestingsbeleid te voeren. Het gevolg van dit non-beleid is dat de werkende klasse wordt weggemoffeld in kleine woonsten van ondermaatse kwaliteit, vaak opgetrokken op een binnenkoer of een achtertuin. In deze zogenoemde beluiken leven de fabrieksarbeiders als haringen in een ton en in slechte hygiënische omstandigheden. Deze slechte huisvesting draagt ertoe bij dat verschillende felle epidemiegolven de stad teisteren.

Continue Reading →

67 unieke gevels vormen 13 gevelcomposities

De Cité de Hemptinne is ontworpen als een cité ouvrière of arbeiderscité, een bouwkundig geheel van 67 werkershuizen.

De cité ligt in 1906 vlakbij het Zuidstation (nu Zuidpark of Koning Albertpark), een gegoede buurt.

De globale architecturale aanleg is zeer open en de nieuwe straten zijn opvallend breed. Waarom? Licht en lucht zijn in de filantropische visie van eigenaar en textielpatron Eugène de Hemptinne belangrijk voor de goede gezondheid van zijn werkvolk … en daarmee natuurlijk ook voor de continuïteit van zijn fabriek aan het nabijgelegen Ter Platen (nu Arteveldehogeschool).

Voor de Hemptinne is zijn cité ouvrière een project om mee uit te pakken. Daarom is het belangrijk dat de gevels matchen met het gegoede karakter van de stationswijk.

En zo komt het tot plannen waarop elk van de 67 werkershuizen een unieke voorgevel krijgt én alle individuele gevels samen ook nog eens dertien verschillende gevelcomposities vormen. Op 28 december 1905 ondertekent Eugène de Hemptinne de definitieve gevelplannen.

De eerste twee geveltekeningen hieronder tonen samen de voorkant (façade) van de cité. De voorkant van de cité is in 1906 van ver te zien, er zou pas twintig à vijfentwintig jaar later bebouwing komen tegenover de cité. In de voorkant zijn onder andere een drielicht (links) en twee gevels met lisenen uitgewerkt (rechts).


Het hoekhuis links was de winkel van de cité.

Continue Reading →

voor 13.579,89 frank werk aan de weg

Nu de grond definitief verworven is, kan het terrein bouwrijp gemaakt worden. Daar staat de stad voor in, op kosten van de nieuwe eigenaar, de SA Immobilière de l’Escaut van de textielpatrons Eugène en Jean de Hemptinne. Het prijskaartje voor de volledige uitrusting van de drie nieuwe straten bedraagt 13.579,89 frank.

Continue Reading →

lot 27

Op de openbare verkoping in november 1905 betaalt de Hemptinne (SA Immobilière de L’Escaut – SA Ferdinand Lousbergs) de relatief hoge definitieve instelprijs van 19 frank per vierkante meter voor lot 27, het eerste stuk van de opgedoekte dierentuin dat verkaveld mag worden.

Beetje bij beetje krijgt het plan voor een nieuw werkmanskwartier vastere vorm.

Continue Reading →

openbaarlijk verkocht

Op 13 november 1905 – en niet 1895; de notaris gebruikt een voorgedrukt formulier uit de voorgaande eeuw – wordt het perceel bestemd voor de Cité de Hemptinne openbaar verkocht aan de Société Anonyme Immobilière de l’Escaut, de vastgoedvennootschap van Eugène de Hemptinne.

De grond wordt definitief toegewezen mits de contante betaling van de som van 72.010 frank, wat overeenkomt met de instelprijs.

Nu moet alleen nog de Gemeenteraad de verkoop van deze stadsgrond definitief goedkeuren ….

Continue Reading →

13 november 1905

Openbare verkoop van stadsbouwgronden te Gent Lama- en Hertstraten

De notaris Nève te Gent, Burchtstraat, 92, zal, ten verzoeke van het Kollegie van Burgemeester en Schepenen der Stad Gent, openbaarlijk verkopen:

Continue Reading →

het begin van het begin

Het is vrijdag 16 juni 1905 en ‘le tout Gand’ maakt zich klaar voor het openingsweekend van wat een zomer vol feestelijkheden gaat worden naar aanleiding van de 75e verjaring van ’s lands onafhankelijkheid. Zondag komt om te beginnen koning Leopold II naar Gent. In de Sint-Baafskathedraal zal hij het Te Deum bijwonen.

Ook de textielbazen Jean en Eugène de Hemptinne maken zich klaar voor het weekend. Maar eerst moeten ze nog een belangrijke brief versturen naar burgemeester Emile Braun. Belangrijk voor “den goeden gang van het werkhuis”. Het werkhuis, dat is de Naamlooze Maatschappij Ferd. Lousbergs, een toonaangevende textielonderneming in de Stad Gent.

Continue Reading →